Leczenie oparte na relacji, bezpieczeństwie i partnerskim podejściu do pacjenta
Model Soteria od ponad pięćdziesięciu lat budzi zainteresowanie psychiatrów i psychologów jako alternatywa dla tradycyjnej hospitalizacji osób przeżywających pierwszy epizod psychozy lub ostry kryzys psychiczny. Zamiast zamkniętego oddziału, intensywnej farmakoterapii i hierarchicznej relacji personel–pacjent, Soteria proponuje niewielki, domowy ośrodek, oparty na relacjach, poczuciu bezpieczeństwa i indywidualnym wsparciu. Najnowsze badanie opublikowane przez Avrahama Friedlandera i współpracowników dostarcza kolejnych argumentów przemawiających za skutecznością tego podejścia.
Czym jest model Soteria?
Koncepcja Soterii powstała w latach 70. XX wieku z inicjatywy amerykańskiego psychiatry Lorena Moshera. Jej podstawowym założeniem jest stworzenie środowiska, w którym osoba doświadczająca kryzysu psychicznego może odzyskiwać równowagę w atmosferze zaufania, szacunku i codziennego współuczestnictwa, przy możliwie ograniczonym stosowaniu leków przeciwpsychotycznych. Leczenie koncentruje się nie tylko na redukcji objawów, ale również na odbudowie poczucia sprawczości, relacji społecznych oraz zdolności do samodzielnego funkcjonowania.
Cel badania
Autorzy postawili pytanie, czy osoby leczone w placówce działającej zgodnie z zasadami Soterii rzadziej wracają do szpitala psychiatrycznego niż pacjenci leczeni na tradycyjnych oddziałach psychiatrycznych.
Ponieważ przeprowadzenie randomizowanego badania klinicznego w takich warunkach jest trudne, badacze zastosowali metodę dopasowania za pomocą tzw. propensity score matching. Pozwala ona dobrać pacjentów o podobnych cechach klinicznych, wieku, płci i przebiegu choroby, dzięki czemu porównywane grupy są bardziej zbliżone do siebie, a ryzyko błędu wynikającego z różnic między nimi zostaje ograniczone.
Jak przebiegało badanie?
Badanie miało charakter retrospektywnego badania kohortowego. Analizowano dokumentację medyczną pacjentów, którzy byli leczeni:
- w ośrodku Soteria,
- na tradycyjnych oddziałach psychiatrycznych.
Po dopasowaniu uczestników oceniano przede wszystkim częstość ponownych hospitalizacji psychiatrycznych po zakończeniu leczenia.
Najważniejsze wyniki
Analiza wykazała, że pacjenci leczeni w modelu Soteria byli istotnie rzadziej ponownie hospitalizowani niż osoby leczone w standardowych warunkach szpitalnych.
Oznacza to, że korzyści z pobytu w Soterii mogą utrzymywać się także po zakończeniu leczenia i przekładać się na większą stabilność psychiczną oraz mniejsze ryzyko nawrotów wymagających ponownego przyjęcia do szpitala.
Dlaczego wyniki są ważne?
Ponowna hospitalizacja jest jednym z najczęściej stosowanych wskaźników skuteczności leczenia psychiatrycznego. Każdy kolejny pobyt w szpitalu oznacza nie tylko pogorszenie stanu zdrowia, lecz również ogromne obciążenie dla pacjenta, jego rodziny oraz systemu ochrony zdrowia.
Jeżeli określony model opieki pozwala ograniczyć liczbę nawrotów wymagających hospitalizacji, może przynosić korzyści zarówno osobom chorującym, jak i całemu systemowi opieki psychiatrycznej.
Badanie Friedlandera i współpracowników sugeruje, że właśnie taki efekt może przynosić leczenie prowadzone zgodnie z filozofią Soterii.
Co wynika z badania?
Wyniki tej pracy wpisują się w rosnącą liczbę badań wskazujących, że leczenie oparte na relacji, bezpieczeństwie, niewielkiej społeczności terapeutycznej i partnerskim podejściu do pacjenta może być skuteczną alternatywą dla części osób wymagających opieki psychiatrycznej.
Osoby leczone w ośrodku działającym zgodnie z zasadami Soterii rzadziej wymagają ponownej hospitalizacji psychiatrycznej niż porównywalni pacjenci leczeni na tradycyjnych oddziałach. Choć potrzebne są dalsze badania, wyniki te wzmacniają argumenty za rozwijaniem bardziej humanistycznych, środowiskowych i zorientowanych na zdrowienie modeli opieki psychiatrycznej.
Źródło: Friedlander A., Oren S., Sinai D., Tzur Bitan D., Yoffe R., Eitan R., Lichtenberg P., Psychiatric readmissions following Soteria versus traditional inpatient care: a propensity score-matched cohort study. Psychiatry Research, 2026.
