Długotrwałe stosowanie antydepresantów a ryzyko demencji

Nowe badanie szwajcarskich naukowców dokonało analizy danych ponad 39 tysięcy osób starszych, w której wykazano, że seniorzy przyjmujący leki przeciwdepresyjne przez ponad dwa lata częściej otrzymywali diagnozę demencji niż osoby niekorzystające z tych leków.

Coraz więcej osób przyjmuje antydepresanty

Leki przeciwdepresyjne należą do najczęściej przepisywanych preparatów psychiatrycznych na świecie. Są stosowane nie tylko w leczeniu depresji, ale także zaburzeń lękowych, przewlekłego bólu czy problemów ze snem. Wraz ze starzeniem się społeczeństw rośnie również liczba starszych osób przyjmujących te leki przez wiele lat.

Od dawna trwa dyskusja, czy wieloletnia ekspozycja na antydepresanty może wpływać na funkcjonowanie mózgu i procesy poznawcze. Dotychczasowe badania dawały sprzeczne wyniki – część sugerowała zwiększone ryzyko demencji, inne nie potwierdzały takiej zależności.

Jak przeprowadzono badanie?

Naukowcy przeanalizowali dane szwajcarskiego systemu opieki zdrowotnej z lat 2013–2023. Do badania włączono osoby w wieku 65 lat i starsze.

Porównano:

• 19 155 osób stosujących antydepresanty przez ponad dwa lata,
• 20 648 podobnych pod względem zdrowotnym i demograficznym osób, które nie stosowały tych leków.

Zastosowano metodę tzw. dopasowania za pomocą propensity score matching, która pozwala ograniczyć wpływ wielu czynników zakłócających, takich jak wiek, choroby współistniejące czy hospitalizacje.

Co wykazały wyniki?

Po uwzględnieniu licznych zmiennych osoby długotrwale stosujące antydepresanty miały niemal dwukrotnie wyższe prawdopodobieństwo rozpoznania demencji niż osoby nieprzyjmujące tych leków.

Szczególną uwagę zwrócono na trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TCA), które wykazują działanie antycholinergiczne. W tej grupie również stwierdzono podwyższone ryzyko demencji.

Badacze zauważyli ponadto, że osoby stosujące antydepresanty długoterminowo częściej rozwijały demencję niż osoby przyjmujące je krócej niż rok.

Co wiadomo o lekach antycholinergicznych?

Najbardziej przekonujące dowody dotyczą obecnie leków o silnym działaniu antycholinergicznym. Substancje te blokują działanie acetylocholiny – neuroprzekaźnika odgrywającego ważną rolę w procesach pamięci i uczenia się.

Wcześniejsze badania wykazywały, że wieloletnia ekspozycja na leki antycholinergiczne, w tym niektóre starsze antydepresanty, może wiązać się z wyższym ryzykiem zaburzeń poznawczych i demencji. Z tego powodu wiele współczesnych wytycznych zaleca ostrożność przy ich stosowaniu u osób starszych.

Wnioski

Nowe szwajcarskie badanie dostarcza kolejnych dowodów na istnienie związku między długotrwałym stosowaniem antydepresantów a częstszym występowaniem demencji u osób starszych. Nie dowodzi jednak, że leki te powodują chorobę.

Na obecnym etapie nauka wskazuje raczej na potrzebę ostrożnej oceny korzyści i ryzyka podczas wieloletniego leczenia, zwłaszcza w przypadku leków o działaniu antycholinergicznym. Ostateczna odpowiedź na pytanie, czy antydepresanty przyczyniają się do rozwoju demencji, wymaga dalszych badań.

Amrein, M.A., Hengartner, M.P., Näpflin, M. et al. Long-Term Antidepressant Use and Dementia Risk: A Propensity Score-Matched Study of Swiss Older Adults, with an Anticholinergic-Specific Analysis. Drugs – Real World Outcomes (2026). https://doi.org/10.1007/s40801-026-00560-y