Leki przeciwdepresyjne stosowane w zespole jelita drażliwego mogą zwiększać ryzyko zgonu

Zespół jelita drażliwego (IBS) należy do najczęstszych chorób przewodu pokarmowego. Szacuje się, że dotyczy od 5 do 10% populacji i znacząco obniża jakość życia. Pacjenci zmagają się z przewlekłym bólem brzucha, wzdęciami oraz zaburzeniami rytmu wypróżnień. W leczeniu wykorzystuje się zarówno leki przeciwskurczowe, środki przeciwbiegunkowe i przeczyszczające, jak i leki przeciwdepresyjne. Dotychczas niewiele jednak wiadomo było o długoterminowym bezpieczeństwie tych terapii.

Przełomowe badanie opublikowane w 2026 roku w czasopiśmie Communications Medicine przez Sepideh Mehravar i współpracowników analizowało związek pomiędzy farmakoterapią IBS a śmiertelnością z wszystkich przyczyn.

Jak piszą autorzywe wstępie:

Zespół jelita drażliwego (IBS) to częste zaburzenie układu trawiennego, które może znacząco wpływać na jakość życia. Wielu pacjentów stosuje leki długotrwale w celu złagodzenia objawów, ale bezpieczeństwo tych terapii w dłuższej perspektywie nie jest dobrze poznane. Wykorzystaliśmy dużą amerykańską bazę danych elektronicznej dokumentacji medycznej do badania osób dorosłych z IBS i porównaliśmy wskaźniki zgonów wśród osób przyjmujących różne leki stosowane w IBS. Stwierdziliśmy, że leki przeciwdepresyjne i niektóre leki przeciwbiegunkowe, takie jak loperamid i difenoksylat, wiązały się z wyższym ryzykiem zgonu. Inne leki, w tym leki rozkurczowe i leki na zaparcia, nie wiązały się z tym ryzykiem. Odkrycia te podkreślają wagę ostrożnego przepisywania leków i dalszych badań nad długoterminowym bezpieczeństwem stosowania leków na IBS.

Jak przeprowadzono badanie?

Autorzy wykorzystali amerykańską bazę danych TriNetX, obejmującą elektroniczną dokumentację medyczną milionów pacjentów. Po zastosowaniu metody dopasowania metodą propensity score przeanalizowano dane 669 083 dorosłych pacjentów z rozpoznaniem IBS. Dzięki temu porównano osoby o podobnym wieku, płci, chorobach współistniejących i stosowanych lekach, minimalizując wpływ czynników zakłócających.

Głównym celem badania była ocena, czy stosowanie poszczególnych grup leków wiąże się ze zmianą ryzyka zgonu z dowolnej przyczyny.

Najważniejsze wyniki

Najbardziej zaskakującym wynikiem było stwierdzenie, że stosowanie leków przeciwdepresyjnych wiązało się z około 35-procentowym wzrostem względnego ryzyka zgonu w porównaniu z pacjentami, którzy ich nie stosowali (HR 1,35; 95% CI 1,26–1,45). Zależność ta była obserwowana niezależnie od podtypu IBS oraz utrzymywała się w większości analizowanych podgrup pacjentów.

U chorych z IBS z dominującą biegunką odnotowano również zwiększone ryzyko zgonu podczas stosowania dwóch popularnych leków przeciwbiegunkowych:

• loperamidu (HR 2,39),
• difenoksylatu (HR 1,89).

Jednocześnie badanie nie wykazało zwiększonego ryzyka śmiertelności dla wielu innych terapii stosowanych w IBS. Dotyczyło to między innymi:

• leków przeciwskurczowych,
• rifaksyminy,
• eluksadoliny,
• cholestyraminy i kolestypolu,
• makrogolu (PEG),
• leków sekrecyjnych stosowanych w IBS z zaparciem.

Czy leki rzeczywiście zwiększają ryzyko zgonu?

To najważniejsze pytanie, na które badanie nie daje jednoznacznej odpowiedzi.

Autorzy podkreślają, że była to analiza obserwacyjna, a nie randomizowane badanie kliniczne. Oznacza to, że wykazano związek statystyczny, ale nie udowodniono, że same leki były bezpośrednią przyczyną zwiększonej śmiertelności.

Możliwe wyjaśnienia obejmują:

• cięższy przebieg IBS u osób otrzymujących określone leki,
• częstsze współistnienie depresji, zaburzeń lękowych lub innych chorób przewlekłych,
• wpływ czynników, których nie udało się uwzględnić w analizie, takich jak styl życia, palenie tytoniu czy stopień nasilenia objawów.

Podsumowanie

Badanie Mehravar i współpracowników jest jedną z największych analiz dotyczących bezpieczeństwa farmakoterapii zespołu jelita drażliwego. Wyniki wskazują na związek pomiędzy stosowaniem leków przeciwdepresyjnych oraz niektórych opioidowych leków przeciwbiegunkowych a większą śmiertelnością całkowitą. Jednocześnie większość pozostałych terapii stosowanych w IBS nie wykazała takiego związku.

Choć wyniki wymagają potwierdzenia w kolejnych badaniach prospektywnych, stanowią ważny sygnał dla lekarzy i pacjentów, że długoterminowe leczenie IBS powinno być regularnie oceniane pod kątem skuteczności i bezpieczeństwa, a decyzje terapeutyczne powinny być podejmowane indywidualnie z uwzględnieniem korzyści i potencjalnego ryzyka.

Mehravar, S., Yeo, Y.H., Pimentel, M. et al. Association of pharmacotherapy with all-cause mortality among patients with irritable bowel syndrome. Commun Med 6, 176 (2026). https://doi.org/10.1038/s43856-026-01498-6